HARTMANN in Nederland
Wondzorg > Behandeling en verzorging > Slechte voeding belemmert de wondgenezing

Slechte voeding belemmert de wondgenezing

* Bij de wondbehandeling dient ook rekening gehouden te worden met het voedingspatroon van patiënten.

De voeding is van grote invloed op de wondgenezing. De wond kan alleen volledig genezen als het lichaam voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt.

Bij een slechte voeding wordt de opbouw van proteïnen voor het aanmaken van hormonen, enzymen, groeifactoren en weefselcellen aanzienlijk gereduceerd zodat een normale wondgenezing onder deze omstandigheden ondenkbaar is.

Het slechte voedingspatroon dat vaak bij geriatrische patiënten wordt aangetroffen, leidt tot een gebrek aan een of meer van de biochemisch gedefinieerde voedingsstofgroepen of voedingsparameters:

  • energie (calorieën);
  • proteïnen (albumine, transferrine e.d.);
  • essentiële vetzuren (cholesterine, triglyceride e.d.),
  • vitaminen; en
  • mineralen.

In dit verband wordt melding gemaakt van de volgende tekorten aan voedingsstoffen (gerangschikt naar prevalentie): Zinktekort staat bovenaan de lijst (> 60%), gevolgd door een gebrek aan albumine (60%), ijzer (60%), calcium, vitamine E, vitamine B6, foliumzuur en vitamine C. Een tekort aan vitamine C komt in 13% en een foliumzuurgebrek in 17% van de gevallen voor.

Een gebrekkige voeding wordt tegenwoordig ook als een belangrijke, secundaire risicofactor voor een decubitus beschouwd. Door eiwitgebrek vindt er oedeemvorming in het weefsel plaats die van grote invloed is op de doorbloeding en stofwisseling in de huid. Als er vervolgens extra druk op de huid wordt uitgeoefend, kan er zeer snel weefselschade ontstaan.

*fotolia 11166962

Effecten van een slecht voedingspatroon op de wondgenezing

Met name de volgende voedingsstoffen zijn voor een goed wondgenezingsproces van belang:

Proteïnen:
Indien het lichaam niet voldoende proteïnen en aminozuren binnenkrijgt, stagneert de proteïnesynthese en daardoor ook de celproliferatie van het granulatieweefsel. Een proteïnegebrek is van negatieve invloed op alle fasen van de wondheling.

Vitaminen:
Zelfs al door het tekort aan één enkele vitamine kan de genezing vertraagd worden. Vitaminen uit het B-complex leveren bijvoorbeeld een bijdrage aan de collageensynthese, bevorderen de aanmaak van antilichamen en versterken het afweersysteem tegen infecties. Anti-oxidanten zoals vitamine E en vitamine C houden de zogeheten vrije radicalen tegen die een toxische uitwerking op de epitheelcellen hebben. Vitamine A is actief bij de synthese en de koppeling van collageen. Vitamine C speelt niet alleen een belangrijke rol bij de synthese van collageen, maar ook bij de synthese van de intercellulaire substantie, de basaalmembranen van de vaten, de complementfactoren en de gammaglobulinen.

Mineralen:
Wat de mineralen betreft, verstoren vooral zink- en ijzertekorten het genezingsproces. Zink is een cruciaal onderdeel van de zogeheten metallo-enzymen, die voor belangrijke biologische effecten verantwoordelijk zijn en een doorslaggevende rol spelen bij de wondgenezing. IJzertekort leidt tot bloedarmoede, waardoor het zuurstoftransport in het wondgebied wordt belemmerd.

Calorieën:
De chemische reacties tijdens het wondgenezingsproces vergen zeer veel energie. Indien er te weinig koolhydraten voor de energieproductie beschikbaar zijn, wordt overgestapt op een katabolische stofwisseling. Hoogwaardige lichaamseigen spierproteïnen worden dan via het mechanisme van de gluconeogonese voor de energiewinning gebruikt. Dat leidt al na een korte periode van bedrust (1 tot 2 weken) tot een groot gebrek aan proteïnen en tot spieratrofie.

Voedingstherapie bij een verstoord wondgenezingsproces

Via een speciale voedingstherapie in het kader van de wondgenezing dient de stofwisseling van katabolisch weer naar anabolisch omgezet te worden. Daarvoor moeten de primaire oorzaken van dat katabolisme voor elke patiënt afzonderlijk vastgesteld en behandeld c.q. geëlimineerd worden. Dat kan bijvoorbeeld door middel van een behandeling tegen infecties met antibiotica, door maatregelen tegen vereenzaming of door de behandeling van een depressie of hartinsufficiëntie.

Het aanwezige tekort aan voedingsstoffen wordt aan de hand van een grondige diagnose in kaart gebracht. Vervolgens dient de samenstelling en de wijze van toediening van de voedingsstoffen vastgesteld te worden. In principe zijn er daarbij vier mogelijkheden:

  • via een normaal, uitgebalanceerd eetpatroon;
  • via een voedingspatroon dat (groten)deels bestaat uit uitgebalanceerde vloeibare voedingssupplementen;
  • een speciale voeding via een PEG-sonde; of
  • een volledig parenterale voeding.

De methode die uiteindelijk gekozen wordt, is afhankelijk van de toestand en wensen van de patiënt.